SoP, State of Panels: de gezondheidsindex van zonnepanelen in AI-Care

Bijgewerkt op 11 oktober 2026

De SoP (State of Panels) is de gezondheidsindex van zonnepanelen die AI-Care voor elke Heiwit-installatie berekent. De index geeft aan hoeveel de modules vandaag opbrengen ten opzichte van hun referentie, bij gelijke zonnestraling en temperatuur: 100% betekent gelijk aan de referentie, en de natuurlijke degradatie van een siliciummodule bedraagt drie tot vijf tiende procentpunt per jaar. De berekening gebruikt alleen de gegevens die de omvormer elke vijf minuten registreert en de instraling ter plaatse. Drie controles vullen de index aan: de vergelijking tussen de twee strings, de uren in de schaduw en de werkspanning. U vindt de SoP in het Report van de installatie, in de sectie «Gezondheidscontrole van de panelen».

Voor de batterij bestaat er al lang een getal dat iedereen begrijpt: de SoH, State of Health, de resterende capaciteit ten opzichte van nieuw. Voor de panelen bestond er niets vergelijkbaars. Een installatie kan in vier maanden een kwart van de productie van een string verliezen, door vuil of een defecte module, en dat merkt u pas veel later aan de energierekening. Vanaf oktober 2026 meet AI-Care ook dit, en we hebben het een naam gegeven: SoP.

Waarom er een index voor de panelen nodig was

De panelen zijn het deel van de installatie waar niemand naar kijkt. Ze hebben geen BMS, schakelen niet uit en geven geen alarmen. Ze verliezen ongemerkt rendement: vuil dat zich ophoopt op een dakvlak, een boom die groeit, een connector die oxideert, een cel die barst. De gegevens om dat op te merken zijn er al: de omvormer meet elke vijf minuten spanning, stroom en vermogen van elke string. Wat ontbrak, was een methode om ze te interpreteren.

Het probleem is niet triviaal, om twee redenen. De eerste is dat de productie afhangt van de zon: om te zeggen of een paneel minder opbrengt, moet je weten hoeveel zon het heeft ontvangen. De tweede is minder bekend en geldt voor elke installatie met een batterij: een groot deel van de dag begrenst de omvormer de productie, omdat de batterij vol is en het huis weinig verbruikt, of omdat de installatie in zero-exportmodus staat. Op die momenten zegt het gemeten vermogen niets over de panelen. In het Heiwit-bestand betreft de begrenzing 25% tot 85% van de metingen overdag.

Wat de SoP meet

De SoP is de verhouding, in procenten, tussen het huidige genormaliseerde rendement van de pv-generator en zijn genormaliseerde referentierendement. Het genormaliseerde rendement is het vermogen dat de modules leveren per 1.000 W/m² zonnestraling op hun vlak, omgerekend naar een celtemperatuur van 25 °C. Het is een getal dat niet afhangt van het weer en weinig van het seizoen.

De referentie is de installatie zelf: de gegevens van de eerste maanden, met uitzondering van de eerste zeven dagen van de inbedrijfstelling, wanneer de strings vaak gefaseerd worden aangesloten. Het vermogen volgens het typeplaatje, het aantal modules, de oriëntatie of de dakhelling hoeven niet bekend te zijn. Elke installatie wordt met zichzelf vergeleken.

De SoP bestaat in twee vormen.

• Definitief, jaar op jaar: elke dag wordt vergeleken met dezelfde dag van het voorgaande jaar. Seizoen, dakoriëntatie en seizoensgebonden schaduw vallen daardoor per definitie tegen elkaar weg. Het is de methode die het Amerikaanse laboratorium NREL heeft vastgelegd in het pakket RdTools om de degradatie van modules te meten. Er is een jaar historie voor nodig: voor de eerste Heiwit-installaties is die er in december 2026.
• Voorlopig, in het eerste jaar: het rendement van de laatste dertig dagen gedeeld door dat van de referentie. Het seizoen wordt alleen gecompenseerd door het instralingsmodel op het modulevlak, en er blijft een restafwijking die we in het bestand hebben gemeten: circa ±9%. Daarom heeft de voorlopige waarde ruime drempels en wordt ze altijd als zodanig aangeduid.

Hoe het wordt berekend

De gegevens van de omvormer

De omvormers Virgo en Lybra registreren elke vijf minuten spanning, stroom en vermogen van elk van de twee strings (PV1 en PV2). Dit zijn dezelfde metingen die AI-Care ook voor het dashboard gebruikt. De SoP vraagt niets nieuws van de installatie.

Het filter voor de begrenzende omvormer

Dit is de beslissende stap. Wanneer de omvormer de productie begrenst, schuift het werkpunt van de string op naar de nullastspanning: de spanning ligt meer dan 6% boven de spanning bij maximaal vermogen van die dag, terwijl de stroom onder de helft van het maximum zakt. Wolken doen het omgekeerde: de stroom daalt, de spanning blijft gelijk. De twee situaties zijn niet met elkaar te verwarren, en daardoor kunnen de momenten worden uitgesloten waarop de meting niets over de panelen zegt. Zonder dit filter is elke vergelijking tussen de strings vertekend, omdat de omvormer de twee MPP-trackers ongelijk afknijpt.

Instraling en temperatuur

Om te weten hoeveel zon het dak heeft ontvangen, gebruikt AI-Care de uurlijkse meteorologische heranalysegegevens van de dienst Open-Meteo (globale, directe en diffuse instraling, luchttemperatuur) voor de coördinaten van de installatie. De instraling wordt omgerekend naar het modulevlak met een isotroop model bij 25 graden helling, op het vlak dat het dak het best beschrijft: zuid, zuidoost/zuidwest, oost/west, oost of west. AI-Care herkent het vlak zelf, aan de vorm van de productiecurve op heldere dagen. De celtemperatuur wordt geschat op basis van de luchttemperatuur en de instraling, en het rendement wordt omgerekend naar 25 °C met de typische coëfficiënt van silicium.

De vergelijking jaar op jaar

Voor elke dag van de afgelopen twaalf maanden neemt AI-Care het genormaliseerde rendement van dezelfde dag een jaar eerder, met een tolerantie van drie dagen, en berekent de verhouding. De definitieve SoP is de mediaan van deze verhoudingen; het interval tussen het zestiende en het vierentachtigste percentiel geeft aan hoe nauwkeurig de meting is. Met een jaar gegevens worden afwijkingen van meer dan 3-5% herkend; voor de natuurlijke degradatiesnelheid, die 0,3-0,5% per jaar bedraagt, zijn drie tot vier jaar vergelijkingen nodig. We zeggen dat duidelijk, want een index die meer belooft, zou niet eerlijk zijn.

De drie controles die de index aanvullen

Balans tussen de strings

De stroom van een string is evenredig met de zon die hij ontvangt en vrijwel ongevoelig voor temperatuur. Tussen twee strings op hetzelfde dakvlak is de verhouding van de stromen een ontwerpconstante: als die verandert, is er iets gebeurd. AI-Care vergelijkt de verhouding van de laatste dertig dagen met die van de referentie en geeft, aan de hand van het genormaliseerde rendement van elke string, aan welke van de twee is veranderd en in welke richting. Een string die meer opbrengt ten opzichte van de referentie, omdat een seizoensgebonden schaduw is verdwenen, is geen storing en wordt ook niet als zodanig gemeld. Een string die stilstaat terwijl de andere werkt, wordt direct gemeld.

Schaduw

Wanneer een schaduw een deel van een string bedekt, gaan de bypassdiodes van de betreffende modules geleiden en zakt de spanning van de string in, terwijl de andere string op normale spanning blijft werken. Dat is een eenduidige signatuur: geen ander verschijnsel verlaagt de spanning van slechts één string met meer dan een vijfde terwijl de andere normaal is. AI-Care telt voor elk halfuur van de heldere dagen hoe vaak deze signatuur voorkomt, en vertaalt dit in een zin: «PV1 in de schaduw van 8:00 tot 10:30, circa 2,5 uur per dag». De controle geeft ook aan of het aantal schaduwuren is toegenomen ten opzichte van de eerste maanden, een teken van een groeiend obstakel.

Spanning van de strings

De werkspanning van een string hangt af van het aantal modules in serie en van de temperatuur. De verhouding tussen de spanningen van de twee strings heft de temperatuur op, omdat ze op hetzelfde dak liggen. Als de verhouding verandert, is een module uit de serie gevallen of is een bypassdiode blijven geleiden: één module op negen is circa 11% van de spanning, een substring circa 4%. Ook hier vergelijkt AI-Care elke string met zijn eigen referentiespanning om aan te geven welke is veranderd, en maakt onderscheid tussen een spanning die is gedaald (mogelijke storing) en een die is gestegen (aangepaste string of opgelost beginprobleem).

Wat we zagen bij een steekproef van installaties

De SoP is berekend over de volledige historie van het bestand, vanaf december 2025. Bij een steekproef van installaties met voldoende gegevens is 49% in orde, heeft 24% ten minste één aandachtspunt, 8% een afwijking en is 16% nog niet te beoordelen, omdat de installatie te recent is of maar één string heeft.

Sommige gevallen zeggen meer dan cijfers. Een controle-installatie op Sicilië, met twee identieke strings en vrijwel nooit begrensd, geeft een stroomverhouding van 1,000 over 125 dagen, geen schaduw en een maandopbrengst die van juni tot oktober binnen 5% stabiel blijft: de methode verzint geen signalen waar die er niet zijn. Een installatie in de Marche toont een string die sinds juni een kwart van zijn opbrengst heeft verloren terwijl de andere stabiel bleef, zonder enige schaduw en met een normale spanning: een gelijkmatig stroomverlies, dat past bij vervuiling of een module met mismatch, en dat een technicus ter plaatse zal controleren. Een oost-westdak in Romagna toont de schaduw van de nok op de uiterste uren van de dag, enkele tientallen minuten op elk dakvlak, en het door AI-Care herkende oost-westvlak houdt de maandopbrengst binnen 3%, waar het zuidvlak er 21% naast had gezeten.

Waar vindt u het in AI-Care

De SoP staat in het Report van de installatie, in de sectie ‘Gezondheidscontrole van de panelen’, onder de kaarten voor de batterij en de milieu-impact. De sectie toont de index met zijn aard (definitief of voorlopig), de drie controles met een duidelijke status (OK, aandacht, afwijking, niet beoordeelbaar) en een zin in het Italiaans die zegt wat er is waargenomen en wat het kan betekenen. Onder de schaduwcontrole markeert een tijdbalk de halve uren waarin elke string in de schaduw ligt.

Dezelfde sectie maakt deel uit van het pdf-rapport dat de klant kan afdrukken of opslaan, met de grafiek van de stroom van beide strings uur voor uur op heldere dagen: een plotselinge daling op vaste uren op één string is schaduw, een lagere curve gedurende de hele dag is een string die minder oplevert.

Installateurs vinden het ook in het installatiebestand, tabblad Techniek, in de kolom ‘Panelen’: de index, het ergste probleem in een paar woorden en een filter om alleen de installaties met een afwijking te zien. Zo vindt u de gevallen met een afwijking in één keer, zonder elk rapport afzonderlijk te openen.

De gegevens worden elke nacht bijgewerkt. De referentie van elke installatie begint bij de inbedrijfstelling; de eerste definitieve waarden, jaar op jaar, komen in december 2026 voor de oudste installaties.

De beperkingen, duidelijk benoemd

• De voorlopige waarde heeft een onzekerheid van ongeveer ±9%: tussen 90 en 110 maakt hij geen onderscheid, onder 80 is hij significant.
• De natuurlijke degradatie is met één jaar gegevens niet meetbaar. Met één jaar ziet u afwijkingen, niet het halve procentpunt per jaar.
• Installaties met één string hebben alleen de index: de drie controles hebben een vergelijkingspunt nodig.
• Een installatie die met een later verholpen storing in bedrijf is genomen, heeft een verkeerde referentie totdat de gezonde historie langer is dan de defecte. In dat geval meldt AI-Care dat.
• Bij installaties die het grootste deel van de dag begrensd zijn, zijn er weinig bruikbare meetpunten en is de voorlopige waarde minder betrouwbaar. Het aantal bruikbare dagen wordt in de sectie getoond.

Methodologische toelichting en bronnen

De genormaliseerde opbrengst volgt het principe van de temperatuurgecorrigeerde performance ratio uit de norm IEC 61724-1, toegepast op momentane vermogens in plaats van dagelijkse energie, omdat de door de omvormer begrensde energie niet meetbaar is. De jaar-op-jaarvergelijking volgt de year-on-yearmethode beschreven door Jordan, Deline, Kurtz, Kimball en Anderson, ‘Robust PV Degradation Methodology and Application’, IEEE Journal of Photovoltaics, 2018, en geïmplementeerd in het pakket RdTools van het National Renewable Energy Laboratory. De instraling komt uit het heranalysearchief ERA5 via Open-Meteo; de omrekening naar het modulevlak is isotroop (Liu-Jordan); de celtemperatuur wordt geschat met een lineair model en de temperatuurcoëfficiënt van het vermogen is −0,4% per graad. De naam SoP, State of Panels, is door Heiwit gekozen: in de literatuur over batterijen staat dezelfde afkorting voor State of Power, een interne waarde van beheersystemen die AI-Care niet toont. De volledige definitie van de index, met drempels en validatiegevallen, is gedocumenteerd en wordt samen met de code van AI-Care onderhouden.

Veelgestelde vragen

Wat is de SoP van een zonnepaneleninstallatie?

Het is de State of Panels, de gezondheidsindex van de panelen: de verhouding in procenten tussen de huidige opbrengst van de modules en hun referentieopbrengst, bij gelijke zon en temperatuur. 100% betekent gelijk aan de referentie. Het is voor de panelen wat de SoH voor de batterij is.

Is er een instralingssensor op het dak nodig?

Nee. AI-Care gebruikt de metingen van spanning, stroom en vermogen van de strings die de omvormer elke vijf minuten registreert en de uurlijkse meteorologische heranalysegegevens voor de coördinaten van de installatie. Geen extra componenten.

Meet de SoP de degradatie van de panelen?

Hij meet de opbrengst ten opzichte van de referentie. Met één jaar gegevens herkent de jaar-op-jaarvergelijking afwijkingen van meer dan 3-5%. De natuurlijke degradatie, 0,3-0,5% per jaar, wordt meetbaar na drie of vier jaar vergelijkingen.

Waarom toont mijn installatie een voorlopige waarde?

Omdat ze minder dan een jaar historie heeft. De voorlopige waarde vergelijkt de laatste dertig dagen met de eerste maanden in bedrijf en heeft een seizoensrestant van ongeveer ±9%. De definitieve waarde, jaar op jaar, verschijnt zodra de installatie een jaar gegevens heeft.

Wat gebeurt er als AI-Care een afwijking aan de panelen meldt?

De melding verschijnt in het rapport met een zin die zegt wat er is waargenomen, bijvoorbeeld welke string minder oplevert en hoeveel, of op welke uren een string in de schaduw ligt. Er wordt geen automatische actie gestart: het is een diagnose voor de klant en de installateur, die ter plaatse kan controleren.

Werkt de SoP ook bij installaties met één string?

Ja voor de index, die de opbrengst van de hele generator met zijn referentie vergelijkt. De drie controles op balans, schaduw en spanning hebben twee strings nodig om te vergelijken en zijn voor deze installaties niet beoordeelbaar.

De SoP is een functie van AI-Care, de Smart Energy Manager van Heiwit, beschikbaar voor alle installaties met Virgo- en Lybra-omvormers. Meer gidsen, rekentools en tutorials in de verzameling Heiwit-gidsen.